Po zawarciu małżeństwa, jeżeli małżonkowie nie postanowią inaczej, z mocy prawa powstaje między nimi wspólność majątkowa. Oznacza to, że wiele składników majątku nabywanych już po ślubie staje się majątkiem wspólnym obojga małżonków. Dotyczy to między innymi wynagrodzenia za pracę, dochodów z działalności gospodarczej, oszczędności, samochodów czy nieruchomości kupionych w trakcie trwania małżeństwa.

Nie każda para chce jednak funkcjonować w takim modelu. Zdarza się, że małżonkowie wolą zachować niezależność finansową albo zabezpieczyć się przed skutkami decyzji ekonomicznych drugiej strony. Właśnie w takich sytuacjach pojawia się temat intercyzy oraz rozdzielności majątkowej.

Czym jest rozdzielność majątkowa?

Rozdzielność majątkowa to ustrój majątkowy, w którym nie powstaje wspólny majątek małżonków. Każdy z małżonków posiada własny majątek osobisty i samodzielnie nim zarządza.

W praktyce oznacza to, że majątek nabyty zarówno przed ślubem, jak i po zawarciu małżeństwa, należy do tego małżonka, który go nabył. Każda ze stron może samodzielnie podejmować decyzje dotyczące swoich pieniędzy, rzeczy, nieruchomości czy zobowiązań finansowych.

Przy rozdzielności majątkowej małżonkowie nie mają obowiązku dzielenia się swoimi dochodami. Nie muszą także informować drugiej strony o wszystkich decyzjach finansowych, takich jak zaciągnięcie kredytu, zakup składników majątku czy sposób inwestowania środków.

Intercyza. Co oznacza w praktyce?

Intercyza to potoczne określenie umowy majątkowej małżeńskiej. Dzięki niej małżonkowie mogą zmienić ustawowy ustrój majątkowy, czyli odejść od wspólności majątkowej i wprowadzić na przykład rozdzielność majątkową.

Taka umowa może zostać podpisana jeszcze przed ślubem albo już w trakcie trwania małżeństwa. Jeżeli zostanie zawarta przed zawarciem małżeństwa, rozdzielność majątkowa zacznie obowiązywać od dnia ślubu. Jeżeli natomiast małżonkowie podpiszą ją po ślubie, skutki nastąpią od momentu zawarcia umowy.

Jak można ustanowić rozdzielność majątkową?

Rozdzielność majątkową można ustanowić przede wszystkim na dwa sposoby: u notariusza albo na drodze sądowej.

Rozdzielność majątkowa u notariusza

Najczęściej wybieranym rozwiązaniem jest zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej w formie aktu notarialnego. Jest to forma obowiązkowa. Oznacza to, że zwykła pisemna umowa podpisana w domu przez małżonków nie będzie wystarczająca.

Wizyta u notariusza sprawdza się wtedy, gdy oboje małżonkowie zgadzają się na ustanowienie rozdzielności majątkowej. Jest to rozwiązanie szybsze i mniej konfliktowe niż postępowanie sądowe.

Trzeba jednak pamiętać, że rozdzielność ustanowiona u notariusza działa co do zasady na przyszłość. Nie pozwala ona na ustalenie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną.

Rozdzielność majątkowa przez sąd

Drugą możliwością jest wystąpienie do sądu z żądaniem ustanowienia rozdzielności majątkowej. Takie rozwiązanie może być potrzebne zwłaszcza wtedy, gdy jeden z małżonków nie zgadza się na podpisanie intercyzy u notariusza albo gdy istnieją szczególne okoliczności uzasadniające ingerencję sądu.

Zgodnie z art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych przypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową także z datą wcześniejszą niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności wtedy, gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu.

Ważnymi powodami mogą być przede wszystkim takie sytuacje, w których dalsze trwanie wspólności majątkowej zagraża interesowi majątkowemu jednego z małżonków albo prowadzi do jego naruszenia. Przykładem może być faktyczna separacja małżonków, brak wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, zerwanie więzi ekonomicznych, utrata zaufania albo nieodpowiedzialne postępowanie jednej ze stron w sprawach finansowych.

Sądowa rozdzielność majątkowa może mieć szczególne znaczenie wtedy, gdy jeden z małżonków bez wiedzy drugiego zaciąga zobowiązania, trwoni majątek albo podejmuje działania zagrażające bezpieczeństwu finansowemu rodziny.

Czy rozdzielność majątkowa może zostać ustanowiona z datą wsteczną?

Tak, ale jest to możliwe wyłącznie w postępowaniu sądowym i tylko w wyjątkowych przypadkach. Notarialna umowa majątkowa małżeńska nie pozwala na ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną.

W orzecznictwie podkreśla się, że wybór daty, od której ma powstać rozdzielność majątkowa, zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Sąd może ustalić tę datę na dzień wydania wyroku, dzień wniesienia pozwu albo, w szczególnych sytuacjach, dzień wcześniejszy. Niedopuszczalne jest natomiast oznaczenie daty ustania wspólności majątkowej na dzień późniejszy niż data uprawomocnienia się wyroku.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym między innymi w postanowieniu z dnia 23 grudnia 2022 r., sygn. akt I CSK 3491/22, sąd ma możliwość ustanowienia rozdzielności majątkowej z datą wcześniejszą niż dzień wytoczenia powództwa, jeżeli przemawiają za tym wyjątkowe okoliczności, w szczególności życie małżonków w rozłączeniu.

Należy jednak zaznaczyć, że nie każda separacja faktyczna będzie automatycznie uzasadniała ustanowienie rozdzielności majątkowej. Istotne jest to, czy rozłączenie małżonków uniemożliwia im albo znacząco utrudnia współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym. Sam fakt osobnego zamieszkiwania może więc nie wystarczyć, jeżeli małżonkowie nadal współpracują w sprawach majątkowych.

Kiedy warto rozważyć intercyzę?

Intercyza nie musi oznaczać braku zaufania między małżonkami. Coraz częściej jest traktowana jako narzędzie rozsądnego planowania finansowego. Może być szczególnie przydatna, gdy jeden z małżonków prowadzi działalność gospodarczą, posiada znaczny majątek osobisty, planuje większe inwestycje albo chce ograniczyć ryzyko związane z ewentualnymi zobowiązaniami drugiej strony.

Rozdzielność majątkowa może także ułatwić zarządzanie finansami w małżeństwach, w których małżonkowie preferują niezależność ekonomiczną i samodzielne podejmowanie decyzji dotyczących własnych dochodów.

Warto ją rozważyć również wtedy, gdy między małżonkami doszło do poważnego konfliktu, utraty zaufania, faktycznej separacji albo gdy jedna ze stron podejmuje decyzje finansowe bez wiedzy i zgody drugiej.

Podsumowanie

Rozdzielność majątkowa polega na tym, że każdy z małżonków posiada i zarządza własnym majątkiem. Można ją ustanowić poprzez podpisanie intercyzy u notariusza albo, w określonych przypadkach, na drodze sądowej.

Jeżeli małżonkowie są zgodni, najprostszym rozwiązaniem jest zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej u notariusza. Jeżeli jednak między stronami istnieje konflikt, brak zgody albo potrzeba ustanowienia rozdzielności z datą wsteczną, konieczne może być skierowanie sprawy do sądu.

Wybór takiego rozwiązania powinien być dobrze przemyślany, ponieważ wpływa na codzienne funkcjonowanie finansowe małżonków, ich odpowiedzialność majątkową oraz sposób zarządzania dochodami i zobowiązaniami. Przed podjęciem decyzji warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni sytuację i doradzi najkorzystniejsze rozwiązanie.