W sprawach rodzinnych bardzo często pojawia się pytanie, czy nowa partnerka ojca dziecka, potocznie określana jako konkubina męża, może odebrać dziecko ze szkoły albo przedszkola. Problem ten jest szczególnie istotny, gdy rodzice pozostają w konflikcie, są po rozstaniu, w trakcie rozwodu albo prowadzą postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej, kontaktów lub miejsca pobytu dziecka.

Z perspektywy prawnej należy podkreślić zasadniczą tezę: konkubina ojca nie ma żadnego własnego, samoistnego prawa do odbioru dziecka ze szkoły.

Nie jest rodzicem. Nie jest opiekunem prawnym. Nie jest przedstawicielem ustawowym dziecka. Sam fakt pozostawania w związku z ojcem dziecka nie daje jej żadnych uprawnień wobec szkoły ani wobec małoletniego.

Konkubina ojca jest dla szkoły osobą trzecią

Na gruncie prawa rodzinnego konkubina ojca pozostaje wobec dziecka osobą trzecią. Nie przysługuje jej władza rodzicielska, nie sprawuje pieczy prawnej nad dzieckiem i nie może samodzielnie żądać wydania dziecka ze szkoły.

Zgodnie z art. 92 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dziecko aż do pełnoletności pozostaje pod władzą rodzicielską. Natomiast art. 93 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom.

Oznacza to, że uprawnienia względem dziecka przysługują matce i ojcu, a nie ich nowym partnerom. Nowa partnerka ojca nie nabywa żadnych praw do dziecka tylko dlatego, że pozostaje z nim w związku nieformalnym.

Szkoła nie powinna zatem traktować konkubiny ojca jak osoby równorzędnej rodzicowi. Dla placówki oświatowej jest ona osobą obcą, której ewentualne uprawnienie do odbioru dziecka musiałoby wynikać z jednoznacznego i zgodnego z prawem umocowania, a nie z samej relacji osobistej z ojcem.

Piecza nad dzieckiem należy do rodziców

Zgodnie z art. 95 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka z poszanowaniem jego godności i praw.

Ten przepis ma kluczowe znaczenie. Piecza nad dzieckiem należy do rodziców. Nie można jej utożsamiać z prywatną relacją jednego z rodziców z osobą trzecią.

Konkubina ojca nie przejmuje żadnych kompetencji rodzicielskich. Nie uzyskuje prawa do decydowania o dziecku, odbierania go ze szkoły ani ingerowania w sprawy szkolne.

Może pojawić się przy dziecku wyłącznie jako osoba trzecia i tylko wtedy, gdy nie sprzeciwiają się temu przepisy prawa, dobro dziecka, procedury szkoły oraz aktualna sytuacja rodzinna.

Samo oświadczenie, że ktoś jest partnerką ojca, nie wystarcza

Szkoła nie powinna wydać dziecka osobie, która pojawia się w placówce i oświadcza, że jest partnerką ojca. Taka osoba nie ma żadnego ustawowego statusu wobec dziecka.

W praktyce szkolnej odbiór dziecka przez osobę inną niż rodzic powinien być oparty na jasnym, pisemnym upoważnieniu oraz weryfikacji tożsamości osoby odbierającej. Nie powinno wystarczać ustne twierdzenie, wiadomość SMS, telefoniczna informacja ani sama znajomość z rodzicem.

Dziecko nie jest rzeczą, którą można przekazać dowolnej osobie wskazanej w sposób nieformalny. Wydanie małoletniego osobie trzeciej wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ szkoła sprawuje nad dzieckiem opiekę w czasie jego pobytu w placówce.

Szkoła ma obowiązek zapewnić bezpieczeństwo dziecka

Zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 6 Prawa oświatowego dyrektor szkoły wykonuje zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę.

Obowiązek ten ma praktyczne znaczenie także przy odbiorze dziecka ze szkoły. Placówka powinna wiedzieć, komu wydaje dziecko, na jakiej podstawie i czy wydanie dziecka konkretnej osobie nie stwarza ryzyka dla dobra małoletniego.

Szkoła nie może działać automatycznie. Nie powinna ograniczać się do stwierdzenia, że skoro ojciec pozostaje w relacji z daną kobietą, to można jej wydać dziecko. Partnerka ojca nie jest rodzicem. Jej status wobec dziecka nie wynika z ustawy.

Jeżeli istnieją jakiekolwiek wątpliwości co do uprawnienia osoby odbierającej dziecko, konflikt między rodzicami, sprzeciw matki albo obawy dotyczące bezpieczeństwa dziecka, szkoła powinna zachować daleko idącą ostrożność.

Sprzeciw matki ma znaczenie

Jeżeli matka nie wyraża zgody na odbieranie dziecka przez konkubinę ojca, szkoła powinna potraktować taki sprzeciw poważnie. Zwłaszcza wtedy, gdy między rodzicami istnieje konflikt, trwa sprawa rozwodowa, sprawa o kontakty, sprawa o władzę rodzicielską, sprawa o miejsce pobytu dziecka albo gdy dziecko źle reaguje na osobę trzecią.

Nie można przyjmować, że sprzeciw matki jest prawnie obojętny. Jeżeli rodzice nie są zgodni co do tego, kto może odbierać dziecko ze szkoły, a sprawa dotyczy bezpieczeństwa i dobra małoletniego, placówka nie powinna samodzielnie rozstrzygać sporu przez faktyczne wydanie dziecka osobie trzeciej.

Zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

W razie poważnego konfliktu rodziców właściwym miejscem do rozstrzygnięcia sporu jest sąd rodzinny, a nie sekretariat szkoły, korytarz szkolny czy rozmowa telefoniczna z wychowawcą.