Prowadzenie przez męża „podwójnego życia” rozumiane jako ukryty związek, zdrada, utrzymywanie drugiej relacji, zatajenie dziecka pozamałżeńskiego albo wyprowadzanie środków z rodziny, może mieć poważne konsekwencje prawne. Najważniejsze skutki dotyczą zwykle: rozwodu z orzekaniem o winie, alimentów na dzieci, alimentów dla małżonka, podziału majątku oraz dziedziczenia.
1. Podwójne życie jako podstawa rozwodu z winy męża
Zdrada i trwała nielojalność małżeńska mogą zostać uznane przez sąd za zawinioną przyczynę rozkładu pożycia. W orzecznictwie przyjmuje się, że zdrada jest rażącym naruszeniem lojalności wobec współmałżonka i co do zasady może prowadzić do przypisania winy małżonkowi zdradzającemu. Nie wystarczy jednak samo moralne potępienie zachowania, trzeba wykazać, że zachowanie męża doprowadziło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, czyli rozpadu więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej.
W praktyce dowodami mogą być: wiadomości, zdjęcia, potwierdzenia przelewów, rezerwacje, zeznania świadków, raport detektywa, dokumenty dotyczące drugiego gospodarstwa domowego, dowody ukrywania dochodów albo wydatków na osobę trzecią. Dowody powinny być zdobyte legalnie, ponieważ sąd może oceniać nie tylko ich treść, ale też sposób pozyskania.
2. Alimenty na dzieci – zdrada męża nie zmniejsza jego obowiązku
Najważniejsza zasada jest prosta: dzieci nie mogą ponosić finansowych skutków podwójnego życia ojca. Rodzice są zobowiązani do alimentacji dziecka, które nie jest jeszcze w stanie samodzielnie się utrzymać, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na jego utrzymanie i wychowanie. Podstawą jest art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Wysokość alimentów zależy od dwóch elementów: usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych ojca. Oznacza to, że sąd patrzy nie tylko na to, ile ojciec faktycznie zarabia, ale także ile mógłby zarabiać przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji, doświadczenia i realnych możliwości.
Jeżeli mąż wydawał pieniądze na drugą relację, drugi dom, prezenty, podróże, kupowanie drogich torebek albo ukrywał część dochodów, może to mieć znaczenie dowodowe. Pokazuje bowiem, że posiadał środki, które mogły i powinny być przeznaczane także na potrzeby rodziny i dzieci.
3. Co sąd musi rozstrzygnąć przy rozwodzie, gdy są dzieci
Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd rozwodowy nie kończy sprawy wyłącznie na samym rozwiązaniu małżeństwa. W wyroku rozwodowym sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dzieckiem oraz o tym, w jakiej wysokości każdy z małżonków ma ponosić koszty utrzymania i wychowania dziecka. Wynika to z art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Podwójne życie ojca samo w sobie nie zawsze oznacza automatyczne ograniczenie władzy rodzicielskiej. Może jednak mieć znaczenie, jeżeli wiązało się z zaniedbywaniem dzieci, przemocą psychiczną, manipulacją, ukrywaniem sytuacji rodzinnej, porzuceniem obowiązków albo narażeniem dzieci na silny konflikt lojalnościowy.
4. Alimenty dla żony po rozwodzie
Jeżeli sąd orzeknie rozwód z wyłącznej winy męża, żona może mieć silniejszą podstawę do żądania alimentów od byłego męża. Art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje dwa podstawowe modele alimentów między rozwiedzionymi małżonkami.
Pierwszy model dotyczy sytuacji, gdy małżonek nie został uznany za wyłącznie winnego i znajduje się w niedostatku. Wtedy może żądać alimentów od drugiego małżonka.
Drugi model jest korzystniejszy dla małżonka niewinnego. Jeżeli rozwód nastąpi z wyłącznej winy męża, a rozwód powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej żony, żona może żądać alimentów nawet wtedy, gdy formalnie nie znajduje się w niedostatku. Chodzi o pogorszenie poziomu życia po rozwodzie w porównaniu z sytuacją, jaka istniałaby, gdyby małżeństwo funkcjonowało prawidłowo.
Przykład: jeżeli mąż dobrze zarabiał, ale prowadził drugie życie, wyprowadzał pieniądze z domu, a po rozwodzie żona zostaje z dziećmi, kredytem i znacznym spadkiem standardu życia, może domagać się alimentów na siebie oraz osobno alimentów na dzieci.
5. Obowiązek utrzymywania rodziny jeszcze przed rozwodem
Do czasu rozwodu małżonkowie nadal mają obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że oboje małżonkowie mają taki obowiązek według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, a jego wykonywanie może polegać również na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.
Jeżeli mąż przestał łożyć na dom, ukrywa dochody albo finansuje drugą relację kosztem rodziny, można rozważyć roszczenie o zaspokajanie potrzeb rodziny jeszcze przed zakończeniem sprawy rozwodowej. W sprawie rozwodowej można też wnosić o zabezpieczenie alimentów na czas trwania procesu.
6. Dziedziczenie: czy żona nadal dziedziczy po mężu?
Dopóki małżeństwo trwa, żona co do zasady należy do kręgu spadkobierców ustawowych męża. Jeżeli mąż umrze bez testamentu, w pierwszej kolejności dziedziczą jego dzieci oraz małżonka, w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta spadku. Tak wynika z art. 931 Kodeksu cywilnego.
Przykład: jeśli mąż zostawia żonę i dwoje dzieci, każdy dziedziczy po 1/3. Jeśli zostawia żonę i czworo dzieci, żona otrzymuje minimum 1/4, a pozostałe 3/4 dzielą dzieci.
Ważne: dzieci męża z innego związku, jeżeli ojcostwo jest ustalone również należą do kręgu jego spadkobierców. Prawo spadkowe nie różnicuje dzieci na „małżeńskie” i „pozamałżeńskie”. Wszystkie dzieci dziedziczą po swoim rodzicu na takich samych zasadach.
7. Rozwód, separacja i śmierć męża w trakcie sprawy
Jeżeli przed śmiercią męża toczyła się sprawa o rozwód lub separację z winy żony, może powstać kwestia wyłączenia żony od dziedziczenia. Art. 940 Kodeksu cywilnego przewiduje, że małżonek może być wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o rozwód albo separację z jego winy, a żądanie było uzasadnione.
W Pani sytuacji istotne jest odwrotne ryzyko: jeżeli to Pani występuje o rozwód z winy męża, a mąż umrze przed prawomocnym rozwodem, Pani co do zasady nadal może dziedziczyć jako żona, chyba że wystąpią inne szczególne okoliczności. Sam fakt, że mąż prowadził podwójne życie, nie pozbawia Pani automatycznie prawa do spadku po nim.
Po prawomocnym rozwodzie byli małżonkowie już po sobie nie dziedziczą z ustawy. Mogą dziedziczyć tylko wtedy, gdy zostali wskazani w testamencie.
8. Testament, zachowek i wydziedziczenie
Mąż może sporządzić testament i powołać do spadku inną osobę, na przykład partnerkę z drugiego związku. Nie oznacza to jednak automatycznie, że żona i dzieci zostają bez ochrony. Dzieciom, a w określonych sytuacjach także małżonce, może przysługiwać roszczenie o zachowek.
Wydziedziczenie, czyli pozbawienie prawa do zachowku, jest możliwe tylko w testamencie i tylko z przyczyn wskazanych w art. 1008 Kodeksu cywilnego, między innymi gdy uprawniony uporczywie postępuje w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuścił się względem spadkodawcy albo osoby bliskiej ciężkiego przestępstwa lub uporczywie nie dopełnia obowiązków rodzinnych.
Samo to, że żona chce rozwodu z powodu zdrady męża, nie powinno być traktowane jako podstawa do wydziedziczenia. Podobnie dzieci nie tracą prawa do dziedziczenia tylko dlatego, że ojciec prowadził drugie życie albo założył inną relację.
9. Dzieci z drugiego związku męża
Jeżeli mąż ma dziecko z inną kobietą, to po ustaleniu ojcostwa dziecko to ma takie same prawa wobec ojca jak dzieci z małżeństwa. Dotyczy to alimentów, kontaktów, władzy rodzicielskiej oraz dziedziczenia.
Dla Pani dzieci praktyczny skutek może być taki, że przy dziedziczeniu ustawowym spadek po ojcu będzie dzielony między większą liczbę dzieci. To może zmniejszyć udział każdego dziecka w spadku, ale nie odbiera im prawa do dziedziczenia.
10. Co warto zabezpieczyć dowodowo
W sprawie o rozwód, alimenty i ewentualnie późniejsze postępowania spadkowe szczególnie ważne mogą być:
- dowody zdrady lub drugiego życia męża,
- dowody jego dochodów i realnego standardu życia,
- historię przelewów, kredytów, wydatków i wypłat gotówki,
- koszty utrzymania dzieci: szkoła, leczenie, zajęcia, ubrania, wyżywienie, mieszkanie, transport,
- dowody wkładu w dom i wychowanie dzieci,
- dokumenty dotyczące majątku wspólnego i osobistego,
- informacje o ewentualnym dziecku z innego związku, jeżeli ma to znaczenie dla alimentów lub dziedziczenia.
Reasumując
Podwójne życie męża może być podstawą żądania rozwodu z jego wyłącznej winy, a to z kolei może wzmocnić roszczenie o alimenty na siebie. Alimenty na dzieci są niezależne od winy w rozpadzie małżeństwa bo ojciec nadal ma obowiązek utrzymywać dzieci zgodnie ze swoimi możliwościami. W sprawie rozwodowej sąd musi uregulować kwestie dzieci, w tym władzę rodzicielską, kontakty i alimenty. W dziedziczeniu żona i dzieci są chronieni, dopóki małżeństwo trwa, ale sytuację może zmienić prawomocny rozwód, separacja, testament albo pojawienie się innych dzieci męża.
