Zmiana nazwiska po zawarciu małżeństwa nadal najczęściej kojarzy się z sytuacją, w której to żona przyjmuje nazwisko męża. Nie jest to jednak jedyne rozwiązanie przewidziane przez polskie prawo. Przepisy przyznają w tym zakresie równe uprawnienia obojgu małżonkom. Oznacza to, że mąż może przyjąć nazwisko żony, tak samo jak żona może przyjąć nazwisko męża.

Decyzja dotycząca nazwiska po ślubie ma charakter osobisty, ale wywołuje również określone skutki prawne i formalne. Warto więc wiedzieć, kiedy należy złożyć stosowne oświadczenie, jakie możliwości przewidują przepisy oraz co dzieje się w sytuacji, gdy małżonkowie takiego oświadczenia nie złożą.

Podstawa prawna zmiany nazwiska po ślubie

Zasady wyboru nazwiska po zawarciu małżeństwa reguluje art. 25 § 1–3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zgodnie z art. 25 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, o nazwisku, które każdy z małżonków będzie nosił po zawarciu małżeństwa, decyduje jego oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Oświadczenie może zostać złożone bezpośrednio po zawarciu małżeństwa albo przed sporządzeniem przez kierownika urzędu stanu cywilnego zaświadczenia stwierdzającego brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa.

Zgodnie natomiast z art. 25 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie mogą nosić wspólne nazwisko będące dotychczasowym nazwiskiem jednego z nich. Każdy z małżonków może także zachować swoje dotychczasowe nazwisko albo połączyć je z dotychczasowym nazwiskiem drugiego małżonka.

Istotne ograniczenie przewiduje również art. 25 § 2 zdanie drugie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nazwisko utworzone w wyniku połączenia nazwisk nie może składać się z więcej niż dwóch członów.

Jeżeli małżonkowie nie złożą oświadczenia w sprawie nazwiska, zastosowanie znajduje art. 25 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W takiej sytuacji każdy z małżonków zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko.

Jakie nazwisko może nosić mąż po zawarciu małżeństwa?

Po ślubie mąż może przede wszystkim pozostać przy swoim dotychczasowym nazwisku. Jest to rozwiązanie w pełni dopuszczalne i nie wymaga dodatkowego uzasadnienia.

Drugą możliwością jest przyjęcie nazwiska żony. W takim przypadku mąż po zawarciu małżeństwa będzie posługiwał się nazwiskiem, które dotychczas nosiła żona. Jest to rozwiązanie tak samo zgodne z prawem jak przyjęcie nazwiska męża przez żonę.

Trzecią możliwością jest połączenie swojego dotychczasowego nazwiska z nazwiskiem żony. W ten sposób powstaje nazwisko dwuczłonowe. Trzeba jednak pamiętać, że zgodnie z art. 25 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nazwisko utworzone przez połączenie nazwisk nie może składać się z więcej niż dwóch członów.

Przykładowo, jeżeli mąż nazywa się Nowak, a żona Kowalska, mąż po ślubie może nadal nosić nazwisko Nowak, może przyjąć nazwisko żony w odpowiedniej formie językowej albo może zdecydować się na nazwisko dwuczłonowe, takie jak Nowak-Kowalski lub Kowalski-Nowak.

Czy mąż musi uzasadniać przyjęcie nazwiska żony?

Mąż nie musi uzasadniać decyzji o przyjęciu nazwiska żony. Przepisy nie wymagają wskazywania powodów takiego wyboru. Nie ma znaczenia, czy decyzja wynika z tradycji rodzinnej, względów osobistych, zawodowych, estetycznych czy praktycznych.

Wybór nazwiska po ślubie należy do małżonków i jest dokonywany poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia. Organ administracji nie ocenia, czy decyzja małżonka jest „wystarczająco uzasadniona”, jeżeli mieści się ona w granicach przewidzianych przez art. 25 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Kiedy należy złożyć oświadczenie o nazwisku?

Oświadczenie w sprawie nazwiska składa się przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Wynika to z art. 25 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce najczęściej następuje to przy czynnościach poprzedzających zawarcie małżeństwa albo bezpośrednio po ceremonii ślubu cywilnego. W przypadku ślubu wyznaniowego ze skutkami cywilnymi kwestia nazwisk małżonków jest ustalana przy sporządzaniu dokumentów wymaganych przez urząd stanu cywilnego.

Znaczenie ma również art. 76 ust. 4 pkt 6 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, zgodnie z którym zaświadczenie stwierdzające brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa zawiera między innymi nazwiska, które każdy z małżonków będzie nosił po zawarciu małżeństwa.

Warto zadbać o świadome podjęcie decyzji jeszcze przed ślubem. Nazwisko wskazane w oświadczeniu będzie następnie ujawnione w akcie małżeństwa i będzie podstawą do wymiany dokumentów, takich jak dowód osobisty, paszport czy dokumenty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Co jeśli małżonkowie nie złożą oświadczenia?

Jeżeli małżonkowie nie złożą oświadczenia w sprawie nazwiska, każdy z nich zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko. Wynika to wprost z art. 25 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Brak oświadczenia nie powoduje więc automatycznej zmiany nazwiska któregokolwiek z małżonków. Nie istnieje zasada, zgodnie z którą po ślubie żona automatycznie przyjmuje nazwisko męża albo mąż automatycznie przyjmuje nazwisko żony. Zmiana nazwiska wymaga wyraźnego oświadczenia.

Nazwisko dwuczłonowe po ślubie

W praktyce często wybieranym rozwiązaniem jest nazwisko dwuczłonowe. Może się na nie zdecydować zarówno żona, jak i mąż. Kolejność członów nazwiska zależy od treści złożonego oświadczenia.

Należy jednak pamiętać o ograniczeniu ustawowym. Zgodnie z art. 25 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nazwisko połączone z nazwiskiem drugiego małżonka nie może składać się z więcej niż dwóch członów.

Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy jeden z przyszłych małżonków już przed ślubem nosi nazwisko dwuczłonowe. W takiej sytuacji nie można utworzyć nazwiska składającego się z trzech członów.

Nazwisko małżonków a nazwisko dzieci

Przy zawieraniu małżeństwa małżonkowie składają również oświadczenie dotyczące nazwiska dzieci pochodzących z tego małżeństwa. Jest to odrębna, ale powiązana kwestia.

Zgodnie z art. 88 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dziecko, co do którego istnieje domniemanie, że pochodzi od męża matki, nosi nazwisko będące nazwiskiem obojga małżonków. Jeżeli małżonkowie mają różne nazwiska, dziecko nosi nazwisko wskazane w ich zgodnych oświadczeniach.

Z kolei art. 88 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że małżonkowie mogą wskazać nazwisko jednego z nich albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca dziecka.

Jeżeli małżonkowie nie złożą zgodnych oświadczeń w sprawie nazwiska dziecka, zastosowanie znajduje art. 88 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W takiej sytuacji dziecko nosi nazwisko składające się z nazwiska matki i dołączonego do niego nazwiska ojca.

Czy po ślubie można zmienić decyzję?

Jeżeli małżonek po zawarciu małżeństwa chce zmienić nazwisko inaczej niż wynikało to ze złożonego oświadczenia, co do zasady nie odbywa się to już w zwykłym trybie przewidzianym przy zawieraniu małżeństwa. Konieczne może być skorzystanie z procedury administracyjnej zmiany imienia lub nazwiska.

Podstawowe znaczenie ma tutaj ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy, zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów.

Dlatego decyzję o nazwisku warto przemyśleć przed złożeniem oświadczenia w urzędzie stanu cywilnego.

W przypadku wątpliwości dotyczących wyboru nazwiska, nazwiska dzieci albo późniejszej zmiany nazwiska po ślubie warto skorzystać z profesjonalnej porady prawnej. Pozwoli to uniknąć błędów formalnych i podjąć decyzję zgodną zarówno z przepisami, jak i sytuacją osobistą małżonków.