W sprawach rodzinnych bardzo często pojawiają się silne emocje. Rozstanie, rozwód, nowy związek jednego z rodziców, ujawnienie orientacji seksualnej albo zmiana dotychczasowego sposobu życia mogą powodować niepewność, napięcia i obawy o sytuację dziecka.

W praktyce kancelarii zdarzają się pytania, czy fakt, że drugi rodzic ujawnił swoją orientację seksualną, pozostaje w związku jednopłciowym albo rozpoczął nowe życie osobiste, może uzasadniać ograniczenie albo zakazanie mu kontaktów z dzieckiem.

Odpowiedź wymaga wyraźnego podkreślenia: sama orientacja seksualna rodzica nie stanowi podstawy do ograniczenia ani zakazania kontaktów z dzieckiem.

Sąd rodzinny nie rozstrzyga sprawy na podstawie ocen moralnych, uprzedzeń, emocji drugiego rodzica ani braku akceptacji dla życia osobistego byłego małżonka lub partnera. W sprawach dotyczących kontaktów z dzieckiem najważniejsze znaczenie ma dobro dziecka.

Oznacza to, że dla sądu istotne są nie cechy osobiste rodzica, lecz konkretne zachowania, które mogą realnie zagrażać dziecku albo naruszać jego dobro.

Kontakty z dzieckiem jako prawo i obowiązek rodzica

Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Co istotne, kontakty z dzieckiem są instytucją odrębną od władzy rodzicielskiej.

Kontakty mogą obejmować w szczególności osobiste spotkania z dzieckiem, odwiedziny, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, rozmowy telefoniczne, korespondencję oraz porozumiewanie się za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

Jeden rodzic nie powinien samodzielnie odcinać drugiego rodzica od dziecka wyłącznie dlatego, że nie akceptuje jego życia osobistego, nowego związku albo orientacji seksualnej.

Takie działanie może zostać ocenione jako nieuzasadnione utrudnianie kontaktów. W konsekwencji może mieć znaczenie w dalszym postępowaniu sądowym, zwłaszcza jeżeli sąd uzna, że rodzic sprawujący bieżącą pieczę nad dzieckiem działa nie w interesie dziecka, lecz w ramach konfliktu z drugim rodzicem.

Czy orientacja seksualna rodzica ma znaczenie dla sądu rodzinnego?

Sama orientacja seksualna rodzica nie jest zagrożeniem dla dziecka. Podobnie sam fakt pozostawania przez rodzica w nowym związku, także jednopłciowym, nie oznacza automatycznie, że kontakty z dzieckiem powinny zostać ograniczone albo zakazane.

Sąd rodzinny bada przede wszystkim to, czy kontakty są zgodne z dobrem dziecka. Znaczenie może mieć na przykład to, czy dziecko czuje się bezpiecznie podczas kontaktów, czy rodzic prawidłowo sprawuje nad nim opiekę, czy nie dochodzi do przemocy, manipulacji, zaniedbań albo wciągania dziecka w konflikt dorosłych.

Istotne może być również to, czy sytuacja podczas kontaktów nie powoduje u dziecka silnego lęku, stresu, zaburzeń emocjonalnych albo innych negatywnych konsekwencji. Nie chodzi jednak o samą orientację seksualną rodzica, lecz o konkretne okoliczności, które można wykazać w postępowaniu.

Sąd nie powinien opierać rozstrzygnięcia na stereotypach. Sąd powinien badać fakty, dowody i rzeczywisty wpływ sytuacji na dziecko.

Zakaz kontaktów z dzieckiem jako środek wyjątkowy

Najdalej idącą ingerencją w relację rodzica z dzieckiem jest zakaz kontaktów.

Zgodnie z art. 113³ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli utrzymywanie kontaktów rodziców z dzieckiem poważnie zagraża dobru dziecka albo je narusza, sąd zakaże ich utrzymywania.

Z brzmienia tego przepisu wynika, że w razie spełnienia ustawowej przesłanki sąd ma obowiązek zakazać kontaktów. Trzeba jednak pamiętać, że chodzi o sytuacje szczególne. Nie każde napięcie między rodzicami, nie każda obawa i nie każdy konflikt po rozstaniu uzasadnia tak daleko idącą ingerencję.

Zakaz kontaktów z dzieckiem powinien być stosowany wyjątkowo, gdy utrzymywanie relacji z rodzicem poważnie zagraża dobru dziecka albo już to dobro narusza.

W praktyce zakaz kontaktów może być rozważany w sytuacjach, w których dochodzi do przemocy fizycznej lub psychicznej wobec dziecka, rażących zaniedbań, uzależnień wpływających na bezpieczeństwo dziecka, narażania dziecka na środowisko przestępcze, poważnej manipulacji emocjonalnej albo zachowań, które wywołują u dziecka istotne szkody psychiczne lub emocjonalne.

Nie można jednak utożsamiać takich sytuacji z samym faktem ujawnienia orientacji seksualnej przez rodzica. Orientacja seksualna nie jest przemocą, zaniedbaniem ani demoralizacją.

Ograniczenie kontaktów zamiast całkowitego zakazu

W wielu sprawach sąd może dojść do wniosku, że dobro dziecka wymaga ingerencji w sposób wykonywania kontaktów, ale nie uzasadnia całkowitego ich zakazania.

W takiej sytuacji sąd może ograniczyć kontakty, ustalając na przykład, że będą odbywały się w obecności drugiego rodzica, kuratora sądowego albo innej wskazanej osoby. Sąd może również zakazać zabierania dziecka poza miejsce zamieszkania, ograniczyć częstotliwość spotkań albo dopuścić wyłącznie określone formy kontaktu, takie jak rozmowy telefoniczne lub kontakt online.

Ograniczenie kontaktów i zakaz kontaktów to nie to samo. Zakaz jest środkiem najdalej idącym i powinien być stosowany wtedy, gdy inne rozwiązania nie są wystarczające dla ochrony dobra dziecka.

Dobro dziecka jako najważniejsze kryterium

W sprawach o kontakty sąd każdorazowo ocenia dobro dziecka. Jest to pojęcie szerokie i wymaga uwzględnienia zarówno okoliczności obiektywnych, jak i subiektywnych.

Do okoliczności obiektywnych można zaliczyć między innymi wiek dziecka, jego stan zdrowia, sytuację szkolną, warunki wychowawcze, dotychczasowy sposób wykonywania kontaktów oraz postawę rodziców wobec potrzeb dziecka.

Do okoliczności subiektywnych należą natomiast poczucie bezpieczeństwa dziecka, jego więź z rodzicami, reakcje emocjonalne na kontakty, poziom stresu, wrażliwość dziecka oraz relacje panujące w rodzinie.

Dobro dziecka nie może być utożsamiane z komfortem emocjonalnym jednego z rodziców. To, że rodzic czuje żal, rozczarowanie, złość albo brak akceptacji wobec decyzji życiowych byłego partnera, nie oznacza jeszcze, że kontakty drugiego rodzica z dzieckiem są sprzeczne z dobrem dziecka.

Jakie dowody mogą mieć znaczenie w sprawie o zakaz kontaktów?

W sprawie o ograniczenie albo zakaz kontaktów kluczowe znaczenie mają dowody. Samo twierdzenie, że drugi rodzic prowadzi życie, którego nie akceptujemy, jest niewystarczające.

Jeżeli rodzic chce wykazać, że kontakty zagrażają dziecku albo naruszają jego dobro, powinien przedstawić konkretne okoliczności i dowody. Znaczenie mogą mieć w szczególności dokumentacja medyczna dziecka, opinia psychologa lub psychiatry dziecięcego, opinia szkoły albo przedszkola, notatki policyjne, dokumentacja z procedury Niebieskiej Karty, wiadomości SMS, wiadomości z komunikatorów, korespondencja e-mail, zeznania świadków, dokumenty potwierdzające uzależnienia, przemoc lub zaniedbania, a także opinia Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów.

Najważniejsze jest wykazanie związku pomiędzy zachowaniem rodzica a realnym zagrożeniem dobra dziecka.

W sprawie o zakaz kontaktów nie wystarczy wykazać, że rodzic jest homoseksualny, pozostaje w nowym związku albo podjął decyzje życiowe, których drugi rodzic nie akceptuje. Konieczne jest wykazanie, że określone zachowania rodzica poważnie zagrażają dziecku albo naruszają jego dobro.

Czego unikać w argumentacji przed sądem?

W sprawach rodzinnych należy unikać argumentacji opartej na stereotypach, ocenach moralnych i osobistych pretensjach wobec byłego partnera.

Sformułowanie, że rodzic nie powinien mieć kontaktu z dzieckiem, ponieważ jest osobą homoseksualną, jest nie tylko prawnie niewystarczające, ale może zostać odebrane jako dyskryminujące.

Znacznie właściwsze jest skoncentrowanie się na faktach. Jeżeli problem rzeczywiście istnieje, należy opisać konkretne zdarzenia, wskazać daty, zachowania, skutki dla dziecka oraz dowody potwierdzające twierdzenia strony.

Skuteczna argumentacja w sprawie rodzinnej powinna dotyczyć dobra dziecka, a nie oceny życia prywatnego drugiego rodzica.

Nowy partner rodzica a kontakty z dzieckiem

Sam fakt, że w życiu rodzica pojawił się nowy partner albo nowa partnerka, nie uzasadnia automatycznie ograniczenia kontaktów z dzieckiem.

Sąd może jednak badać, w jaki sposób nowa sytuacja wpływa na dziecko. Znaczenie może mieć to, czy dziecko jest stopniowo i odpowiedzialnie wprowadzane w zmiany, czy nie jest zmuszane do zajmowania stanowiska w konflikcie dorosłych, czy nowy partner rodzica nie zachowuje się wobec dziecka niewłaściwie oraz czy dziecko ma zapewnione poczucie bezpieczeństwa.

Dotyczy to zarówno związków różnopłciowych, jak i jednopłciowych. Prawo rodzinne nie powinno różnicować sytuacji dziecka i rodzica wyłącznie ze względu na orientację seksualną dorosłego.

Zakaz kontaktów a władza rodzicielska

Zakaz kontaktów z dzieckiem nie jest tym samym co pozbawienie władzy rodzicielskiej.

Władza rodzicielska obejmuje między innymi podejmowanie decyzji w istotnych sprawach dziecka, takich jak leczenie, edukacja, miejsce pobytu, wyjazdy zagraniczne czy wybór szkoły. Kontakty dotyczą natomiast osobistej styczności z dzieckiem oraz komunikowania się z nim.

Możliwa jest więc sytuacja, w której rodzic ma ograniczone albo zakazane kontakty z dzieckiem, ale nadal przysługuje mu władza rodzicielska. W szczególnie poważnych przypadkach sąd może jednak rozważać również ingerencję we władzę rodzicielską.

Zakaz kontaktów nie oznacza automatycznie pozbawienia władzy rodzicielskiej. Są to dwie odrębne instytucje prawa rodzinnego.

Czy zakaz kontaktów może zostać zmieniony?

Rozstrzygnięcie dotyczące kontaktów z dzieckiem może zostać zmienione, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Oznacza to, że zakaz kontaktów nie zawsze musi mieć charakter definitywny.

Rodzic, wobec którego orzeczono zakaz kontaktów, może w przyszłości domagać się zmiany rozstrzygnięcia, jeżeli wykaże, że ustały przyczyny, które uzasadniały wcześniejszy zakaz. Znaczenie może mieć na przykład podjęcie terapii, leczenia, ustabilizowanie sytuacji życiowej, zaprzestanie zachowań szkodliwych dla dziecka albo pozytywna opinia specjalistów.

Sąd może zmienić wcześniejsze postanowienie o kontaktach, ale tylko wtedy, gdy przemawia za tym dobro dziecka.

Jak przygotować się do sprawy o ograniczenie albo zakaz kontaktów?

Osoba rozważająca złożenie wniosku o ograniczenie albo zakaz kontaktów powinna przede wszystkim oddzielić emocje związane z rozstaniem od rzeczywistych okoliczności dotyczących dziecka.

Wniosek powinien koncentrować się na tym, co dzieje się z dzieckiem, jakie zachowania rodzica są niepokojące, kiedy miały miejsce, jakie wywołały skutki i jakie dowody to potwierdzają.

Wniosek należy złożyć do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, a jeżeli dziecko nie ma miejsca zamieszkania, według miejsca jego pobytu. Do wniosku należy dołączyć między innymi odpis aktu urodzenia dziecka, dowody wskazywane w treści pisma oraz odpis wniosku dla drugiej strony.

W sprawach tego rodzaju warto skorzystać z pomocy adwokata zajmującego się prawem rodzinnym. Profesjonalne przygotowanie wniosku pozwala uporządkować argumentację, dobrać właściwe dowody i uniknąć twierdzeń, które mogłyby zostać uznane za nieistotne albo dyskryminujące.

Zapamiętaj

Sama orientacja seksualna rodzica, jego coming out albo pozostawanie w nowym związku nie stanowią podstawy do ograniczenia ani zakazania kontaktów z dzieckiem.

Sąd rodzinny bada przede wszystkim dobro dziecka. Ograniczenie albo zakaz kontaktów może zostać orzeczony tylko wtedy, gdy konkretne zachowania rodzica zagrażają dziecku albo naruszają jego dobro.

W sprawach dotyczących kontaktów nie należy opierać argumentacji na uprzedzeniach, emocjach lub braku akceptacji dla życia osobistego drugiego rodzica. Kluczowe znaczenie mają fakty, dowody i realny wpływ sytuacji na dziecko.

Zakaz kontaktów z dzieckiem jest środkiem wyjątkowym. Może zostać zastosowany tylko wtedy, gdy utrzymywanie kontaktów poważnie zagraża dobru dziecka albo je narusza.

Jeżeli masz wątpliwości, czy w Twojej sprawie istnieją podstawy do ograniczenia albo zakazania kontaktów z dzieckiem, warto skonsultować sytuację z adwokatem rodzinnym. Analiza konkretnej sprawy pozwala ocenić, czy problem dotyczy rzeczywistego zagrożenia dobra dziecka, czy przede wszystkim konfliktu między rodzicami.

Skontaktuj się z nami:

Adwokat Małgorzata Skarzyńska
Aleja Krakowska 291 lokal 72, 02-133 Warszawa

Telefon: 535 236 091
E-mail: malgorzata.skarzynska@adwokatura.pl