Rozdzielność majątkowa, potocznie nazywana intercyzą, nie jest rozwiązaniem nieodwracalnym. Małżonkowie, którzy wcześniej zdecydowali się na ustanowienie rozdzielności majątkowej u notariusza, mogą po pewnym czasie zmienić swoją decyzję i powrócić do ustawowej wspólności majątkowej.

Taka sytuacja może mieć miejsce między innymi wtedy, gdy małżonkowie planują wspólny zakup nieruchomości, chcą uporządkować sprawy finansowe, zmieniła się ich sytuacja rodzinna albo zależy im na wspólnym zarządzaniu majątkiem. Należy jednak pamiętać, że cofnięcie rozdzielności majątkowej wywołuje konkretne skutki prawne i powinno być poprzedzone analizą sytuacji majątkowej obojga małżonków.

Podstawa prawna

Podstawowe znaczenie ma art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć, ograniczyć, ustanowić rozdzielność majątkową albo ustanowić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Co istotne, umowa majątkowa małżeńska może zostać również zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania, jeżeli małżonkowie nie postanowią inaczej, powstaje między nimi ustawowy ustrój majątkowy.

Oznacza to, że małżonkowie mogą u notariusza nie tylko ustanowić rozdzielność majątkową, ale także ją później uchylić i powrócić do wspólności ustawowej.

Znaczenie ma również art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Czy można jednostronnie cofnąć intercyzę?

Nie. Cofnięcie rozdzielności majątkowej ustanowionej u notariusza wymaga zgody obojga małżonków. Jeden z małżonków nie może samodzielnie odwołać intercyzy ani jednostronnie doprowadzić do powrotu wspólności ustawowej na podstawie aktu notarialnego.

Jeżeli między małżonkami nie ma zgody co do ustroju majątkowego, konieczna może być analiza innych rozwiązań prawnych, w tym ewentualnego postępowania sądowego. Każda taka sytuacja wymaga jednak indywidualnej oceny.

Jak cofnąć rozdzielność majątkową krok po kroku?

Aby cofnąć rozdzielność majątkową zawartą u notariusza, małżonkowie powinni:

1. Podjąć wspólną decyzję o powrocie do wspólności majątkowej

Oboje małżonkowie muszą wyrazić zgodę na zmianę dotychczasowego ustroju majątkowego. Warto wcześniej omówić, jakie skutki ma wywołać nowa umowa oraz czy ma dotyczyć wyłącznie przyszłych dochodów i nabywanych składników majątku, czy też konieczne będą dodatkowe czynności dotyczące majątku zgromadzonego w czasie rozdzielności.

2. Umówić wizytę u notariusza

Ponieważ umowa majątkowa małżeńska wymaga formy aktu notarialnego, również jej zmiana albo rozwiązanie musi zostać dokonane u notariusza. Bez zachowania tej formy czynność nie będzie skuteczna.

3. Przygotować potrzebne dokumenty

Do sporządzenia aktu notarialnego zazwyczaj potrzebne będą:

• dowody osobiste małżonków,
• odpis aktu małżeństwa,
• wcześniejsza umowa majątkowa małżeńska ustanawiająca rozdzielność majątkową,
• ewentualne dokumenty dotyczące majątku, jeżeli małżonkowie chcą dodatkowo uregulować określone składniki majątkowe, na przykład nieruchomość.

4. Zawrzeć nową umowę majątkową małżeńską

W akcie notarialnym małżonkowie mogą wskazać, że rozwiązują dotychczasową umowę ustanawiającą rozdzielność majątkową i powracają do ustroju wspólności ustawowej. Możliwe jest także odpowiednie ukształtowanie treści umowy, na przykład przez rozszerzenie albo ograniczenie wspólności majątkowej w określonym zakresie, o ile przepisy prawa na to pozwalają.

5. Ustalić, co stanie się z majątkiem nabytym w czasie rozdzielności

Samo cofnięcie rozdzielności majątkowej działa zasadniczo na przyszłość. Majątek nabyty przez każdego z małżonków w czasie obowiązywania rozdzielności nie staje się automatycznie majątkiem wspólnym.

Jeżeli małżonkowie chcą, aby określone składniki majątkowe, na przykład mieszkanie, dom, samochód albo środki pieniężne, zostały objęte wspólnością lub przekazane drugiemu małżonkowi, może być konieczne dokonanie dodatkowych czynności prawnych.

Od kiedy działa cofnięcie rozdzielności majątkowej?

Powrót do wspólności majątkowej następuje co do zasady od dnia zawarcia nowej umowy u notariusza. Od tego momentu przyszłe dochody oraz przedmioty nabywane przez małżonków będą objęte wspólnością ustawową, chyba że strony postanowią inaczej.

Nie oznacza to jednak automatycznego „połączenia” majątków zgromadzonych wcześniej. Przedmioty nabyte w okresie obowiązywania rozdzielności majątkowej pozostają co do zasady majątkiem osobistym tego małżonka, który je nabył.

Czy można cofnąć rozdzielność majątkową z datą wsteczną?

W przypadku umowy zawieranej u notariusza skutki powrotu do wspólności majątkowej powstają zasadniczo na przyszłość. Przywrócenie wspólności z datą wcześniejszą jest kwestią znacznie bardziej skomplikowaną i może wymagać postępowania sądowego.

W tym zakresie znaczenie może mieć art. 52 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dotyczący sądowego ustanowienia rozdzielności majątkowej oraz możliwości oznaczenia daty jej powstania. Sprawy związane z datą wcześniejszą wymagają indywidualnej oceny, ponieważ sąd bada konkretne okoliczności, interes małżonków oraz wpływ rozstrzygnięcia na osoby trzecie, w tym wierzycieli.

Jakie skutki ma powrót do wspólności majątkowej?

Po zawarciu umowy przywracającej wspólność majątkową do majątku wspólnego będą co do zasady wchodziły przyszłe dochody i składniki majątkowe nabywane przez małżonków po podpisaniu aktu notarialnego. Dotyczy to między innymi wynagrodzenia za pracę, dochodów z działalności gospodarczej, dochodów z inwestycji czy nieruchomości kupionych już po przywróceniu wspólności.

Cofnięcie intercyzy nie oznacza jednak automatycznie, że:

• majątek nabyty w czasie rozdzielności stanie się majątkiem wspólnym,
• jeden z małżonków przejmie wcześniejsze zobowiązania drugiego małżonka,
• znikną skutki prawne czynności dokonanych w okresie obowiązywania rozdzielności,
• wierzyciele utracą możliwość dochodzenia roszczeń powstałych przed zmianą ustroju majątkowego.

Z tego względu przed podpisaniem aktu notarialnego warto dokładnie przeanalizować sytuację majątkową, zwłaszcza jeżeli małżonkowie posiadają kredyty, prowadzą działalność gospodarczą, mają nieruchomości albo inne istotne zobowiązania.

Kiedy warto rozważyć cofnięcie rozdzielności majątkowej?

Powrót do wspólności majątkowej może być korzystny w szczególności wtedy, gdy małżonkowie:

• planują wspólny zakup nieruchomości,
• chcą wspólnie gromadzić majątek,
• zamierzają uprościć kwestie dziedziczenia i sukcesji majątkowej,
• chcą objąć wspólnością przyszłe dochody,
• odbudowali zaufanie i chcą wspólnie zarządzać finansami.

Jednocześnie należy zachować ostrożność, jeżeli jeden z małżonków posiada znaczne zadłużenie, prowadzi ryzykowną działalność gospodarczą albo wobec któregoś z małżonków toczą się postępowania egzekucyjne. W takich przypadkach zmiana ustroju majątkowego może rodzić dodatkowe ryzyka prawne.

W jaki sposób adwokat może pomóc?

Choć samo cofnięcie rozdzielności majątkowej odbywa się u notariusza, wcześniejsza konsultacja z adwokatem pozwala ocenić skutki takiej decyzji i uniknąć błędów, które mogą ujawnić się dopiero po latach.

Pomoc adwokata może obejmować w szczególności:

• analizę aktualnej sytuacji majątkowej małżonków,
• ocenę skutków powrotu do wspólności ustawowej,
• ustalenie, które składniki majątku pozostaną majątkiem osobistym,
• przygotowanie założeń do umowy notarialnej,
• ocenę ryzyka związanego z długami i odpowiedzialnością majątkową,
• doradztwo przy nieruchomościach, kredytach, działalności gospodarczej lub planowaniu sukcesji,
• reprezentację w sprawach sądowych dotyczących ustroju majątkowego małżonków.

Podsumowanie

Rozdzielność majątkową zawartą u notariusza można cofnąć. Wymaga to zgody obojga małżonków oraz zawarcia kolejnej umowy majątkowej małżeńskiej w formie aktu notarialnego. Podstawą prawną jest przede wszystkim art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który przewiduje możliwość zmiany albo rozwiązania umowy majątkowej małżeńskiej.

Warto pamiętać, że powrót do wspólności majątkowej działa co do zasady na przyszłość i nie powoduje automatycznego objęcia wspólnością majątku zgromadzonego w okresie rozdzielności. Dlatego przed podpisaniem aktu notarialnego warto skonsultować się z adwokatem, aby świadomie ocenić skutki prawne i finansowe planowanej zmiany.

Kancelaria Adwokacka Adwokat Małgorzaty Skarzyńskiej udziela pomocy prawnej w sprawach dotyczących intercyzy, rozdzielności majątkowej, podziału majątku oraz zabezpieczenia interesów majątkowych małżonków.