Otrzymanie wezwania do sądu w charakterze świadka w sprawie rozwodowej może wywołać stres, zwłaszcza gdy nigdy wcześniej nie uczestniczyłeś w rozprawie. Wiele osób zastanawia się, czy musi iść do sądu, czy może odmówić składania zeznań, o co sąd będzie pytał i jakie konsekwencje grożą za niestawiennictwo.

Warto wiedzieć jedno: wezwania z sądu nie należy ignorować. Jeżeli zostałeś prawidłowo wezwany jako świadek, co do zasady masz obowiązek stawić się w sądzie i złożyć zeznania. W postępowaniu cywilnym, do którego należą sprawy rozwodowe, nieusprawiedliwione niestawiennictwo świadka może skutkować grzywną, ponownym wezwaniem, a w razie dalszego niestawiennictwa nawet przymusowym doprowadzeniem. Wynika to m.in. z art. 274 Kodeksu postępowania cywilnego.

1. Sprawdź dokładnie treść wezwania

Pierwszym krokiem powinno być spokojne przeczytanie wezwania. Zwróć uwagę na:

• nazwę sądu,
• datę i godzinę rozprawy,
• adres sali rozpraw,
• sygnaturę sprawy,
• informację, czy zostałeś wezwany jako świadek,
• pouczenia znajdujące się na końcu pisma.

Sygnatura sprawy będzie potrzebna, jeżeli będziesz kontaktować się z sądem, składać usprawiedliwienie nieobecności albo wniosek o zwrot kosztów dojazdu.

2. Czy musisz stawić się w sądzie?

Tak, jeżeli dostałeś wezwanie jako świadek, powinieneś stawić się w wyznaczonym terminie. Nie ma znaczenia, czy uważasz, że „nic nie wiesz” albo że Twoje zeznania nie będą istotne. To sąd ocenia, czy Twoja wiedza ma znaczenie dla sprawy.

Jeżeli naprawdę nie możesz przyjść, na przykład z powodu choroby, wyjazdu służbowego albo innej ważnej przeszkody, nie ignoruj wezwania. Należy jak najszybciej skontaktować się z sądem i złożyć pisemne usprawiedliwienie, najlepiej z dokumentami potwierdzającymi przyczynę nieobecności. Sam telefon do sądu może nie wystarczyć.

3. Co grozi za niestawienie się jako świadek?

Nieusprawiedliwione niestawiennictwo może mieć realne konsekwencje. Sąd może nałożyć na świadka grzywnę, a następnie wezwać go ponownie. W przypadku ponownego niestawiennictwa przepisy przewidują możliwość kolejnej grzywny oraz zarządzenia przymusowego doprowadzenia świadka.

Dlatego najlepszym rozwiązaniem jest stawienie się w sądzie, albo jeśli to niemożliwe, szybkie i formalne usprawiedliwienie nieobecności.

4. O co sąd może pytać świadka w sprawie rozwodowej?

Zakres pytań zależy od tego, czego dotyczy sprawa. W rozwodach świadkowie najczęściej są pytani o:

• relacje między małżonkami,
• przyczyny rozpadu małżeństwa,
• sposób funkcjonowania rodziny,
• opiekę nad dziećmi,
• sytuację mieszkaniową i finansową stron,
• zachowania jednego lub obojga małżonków,
• ewentualną przemoc, zdradę, uzależnienia albo konflikty.

Jeżeli sprawa dotyczy rozwodu z orzekaniem o winie, pytania mogą być bardziej szczegółowe i dotyczyć konkretnych zdarzeń. Świadek powinien mówić wyłącznie o tym, co sam widział, słyszał albo czego bezpośrednio doświadczył. Nie warto powtarzać plotek ani domysłów.

5. Jak zeznawać w sądzie?

Najważniejsza zasada brzmi: mów prawdę i tylko to, co pamiętasz.

Nie musisz znać odpowiedzi na każde pytanie. Jeżeli czegoś nie pamiętasz, powiedz: „Nie pamiętam”. Jeżeli czegoś nie wiesz, powiedz: „Nie wiem”. To lepsze niż zgadywanie albo dopowiadanie faktów.

6. Czy świadek może odmówić składania zeznań?

W sprawach cywilnych, w tym rozwodowych, nie każda osoba może odmówić zeznań. Prawo odmowy przysługuje określonym osobom bliskim, m.in. małżonkom stron, ich wstępnym, zstępnym, rodzeństwu, powinowatym w tej samej linii lub stopniu oraz osobom pozostającym ze stronami w stosunku przysposobienia. Po ustaniu małżeństwa prawo odmowy zeznań nadal trwa w określonych przypadkach przewidzianych przez przepisy. Podstawą jest art. 261 Kodeksu postępowania cywilnego.

Świadek może też odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osoby mu bliskie na odpowiedzialność karną, hańbę, dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo wiązałaby się z naruszeniem istotnej tajemnicy zawodowej.

Nie należy jednak samodzielnie zakładać, że można po prostu nie odpowiadać. Najlepiej poinformować sąd, dlaczego chce się odmówić odpowiedzi, a sąd oceni zasadność takiej odmowy.

7. Czy możesz odzyskać koszty dojazdu?

Świadek może ubiegać się o zwrot kosztów stawiennictwa, na przykład kosztów podróży do sądu, a w niektórych przypadkach także utraconego zarobku. Zazwyczaj trzeba złożyć odpowiedni wniosek, najlepiej od razu podczas pobytu w sądzie lub w terminie wskazanym w pouczeniu.

Warto zabrać ze sobą bilety, potwierdzenia przejazdu albo inne dokumenty potwierdzające poniesione koszty.

8. Jak przygotować się do rozprawy?

Przed rozprawą warto przypomnieć sobie fakty, o które możesz zostać zapytany. Nie chodzi o uczenie się odpowiedzi na pamięć, ale o uporządkowanie chronologii zdarzeń.

Dobrym pomysłem jest zastanowienie się:

• od kiedy znasz małżonków,
• jak często miałeś z nimi kontakt,
• jakie sytuacje widziałeś osobiście,
• czy masz wiedzę o relacjach z dziećmi,
• czy byłeś świadkiem konfliktów,
• czy Twoja wiedza pochodzi z własnych obserwacji, czy od innych osób.

Do sądu zabierz dowód osobisty, wezwanie oraz dokumenty potrzebne do ewentualnego rozliczenia kosztów.

9. Czego nie robić jako świadek?

Jako świadek nie powinieneś:

• ignorować wezwania,
• uzgadniać zeznań z jedną ze stron,
• koloryzować faktów,
• mówić o rzeczach, których nie widziałeś lub nie słyszałeś,
• ukrywać ważnych informacji,
• wdawać się w kłótnię ze stronami,
• traktować przesłuchania jako okazji do oceniania małżonków.

Rolą świadka nie jest „pomaganie” jednej stronie wygrać sprawę. Rolą świadka jest przekazanie sądowi prawdziwych informacji.

10. Podsumowanie: co zrobić po otrzymaniu wezwania?

Jeżeli dostałeś wezwanie jako świadek w sprawie rozwodowej, przede wszystkim zachowaj spokój. Sprawdź datę, godzinę i miejsce rozprawy. Jeżeli możesz się stawić, idź do sądu punktualnie, zabierz dokument tożsamości i odpowiadaj zgodnie z prawdą. Jeżeli nie możesz się stawić, jak najszybciej złóż do sądu pisemne usprawiedliwienie.

Wezwania z sądu nie warto lekceważyć. Obowiązki świadka są traktowane poważnie, a niestawiennictwo bez usprawiedliwienia może prowadzić do grzywny i dalszych konsekwencji procesowych. Jednocześnie świadek ma też swoje prawa, w tym w określonych sytuacjach prawo odmowy zeznań lub odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie.