Prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę dotyczącą tzw. szybkich rozwodów. Projektowane przepisy miały umożliwić części małżonków rozwiązanie małżeństwa bez postępowania sądowego — przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Po decyzji Prezydenta rozwód w Polsce nadal pozostaje sprawą sądową.

Temat wzbudził duże zainteresowanie społeczne, ponieważ projekt zakładał istotne uproszczenie procedury rozwodowej dla określonej grupy małżonków. Chodziło przede wszystkim o pary, które nie mają wspólnych małoletnich dzieci, są zgodne co do zakończenia małżeństwa i nie wymagają rozstrzygania przez sąd kwestii rodzicielskich.

Czym miały być szybkie rozwody?

Planowana nowelizacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewidywała możliwość rozwiązania małżeństwa poza sądem. Procedura miała odbywać się przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, który sprawdzałby, czy małżonkowie spełniają ustawowe warunki.

Rozwiązanie to miało dotyczyć wyłącznie niespornych spraw rozwodowych. Z uproszczonej procedury nie mogłyby skorzystać małżeństwa posiadające wspólne małoletnie dzieci. Wyłączone miały być także sytuacje, w których żona jest w ciąży.

W praktyce oznaczałoby to, że część rozwodów mogłaby zostać przeprowadzona szybciej, bez konieczności składania pozwu do sądu i oczekiwania na termin rozprawy.

Dlaczego projekt miał znaczenie praktyczne?

Sprawy rozwodowe stanowią istotną część postępowań prowadzonych przed sądami okręgowymi. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2024 r. w Polsce orzeczono 57,4 tys. rozwodów. Jednocześnie do sądów co roku wpływa blisko 60 tys. pozwów o rozwód, z czego około 40 proc. dotyczy małżeństw bezdzietnych.

Dane te pokazują, że znaczna liczba spraw rozwodowych nie wiąże się z koniecznością rozstrzygania o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dzieckiem czy alimentach na małoletnich. To właśnie takie sprawy miały być objęte uproszczoną procedurą.

Z perspektywy praktyki sądowej mogło to oznaczać odciążenie sądów oraz skrócenie czasu oczekiwania na rozpoznanie bardziej skomplikowanych spraw rodzinnych.

Co oznacza weto Prezydenta?

Weto Prezydenta oznacza, że ustawa nie weszła w życie w uchwalonym kształcie. Tym samym rozwód przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego nie został wprowadzony do polskiego porządku prawnego.

Dla małżonków oznacza to utrzymanie dotychczasowych zasad. Każda osoba, która chce rozwiązać małżeństwo przez rozwód, musi złożyć pozew do sądu okręgowego. Dotyczy to zarówno małżeństw posiadających dzieci, jak i małżeństw bezdzietnych.

Nie ma obecnie możliwości uzyskania rozwodu wyłącznie na podstawie zgodnego oświadczenia złożonego przed urzędnikiem.

Czy po wecie nadal można uzyskać szybki rozwód?

Tak, ale wyłącznie w ramach postępowania sądowego. Pojęcie „szybki rozwód” ma obecnie znaczenie potoczne i najczęściej odnosi się do sprawy, która przebiega sprawnie z uwagi na brak sporu między małżonkami.

Największe szanse na szybkie zakończenie postępowania istnieją wtedy, gdy strony:

• zgodnie wnoszą o rozwód,
• nie domagają się orzekania o winie,
• nie pozostają w konflikcie co do dzieci, alimentów lub kontaktów,
• przedstawią sądowi jasne i spójne stanowisko,
• prawidłowo przygotują pozew rozwodowy oraz wymagane dokumenty.

Należy jednak pamiętać, że nawet w sprawie niespornej sąd musi ustalić, czy doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego. Samo porozumienie stron nie powoduje automatycznego rozwiązania małżeństwa.

Rozwód bez orzekania o winie a szybkie zakończenie sprawy

W praktyce kancelarii adwokackich jedną z najczęściej wybieranych ścieżek jest rozwód bez orzekania o winie. Taki tryb może ograniczyć zakres postępowania dowodowego i zmniejszyć poziom konfliktu między stronami.

Rozwód bez orzekania o winie nie wymaga wykazywania, który z małżonków doprowadził do rozpadu małżeństwa. Sąd koncentruje się przede wszystkim na tym, czy między stronami ustały podstawowe więzi małżeńskie: emocjonalna, fizyczna i gospodarcza.

Nie oznacza to jednak, że taki rozwód zawsze kończy się na pierwszej rozprawie. Tempo postępowania zależy od wielu czynników, w tym obciążenia sądu, poprawności pozwu, stanowiska drugiej strony oraz ewentualnych kwestii dotyczących dzieci.

Dlaczego pomoc adwokata może przyspieszyć sprawę?

Prawidłowe przygotowanie sprawy rozwodowej ma duże znaczenie dla jej przebiegu. Błędy formalne w pozwie, nieprecyzyjne żądania lub brak wymaganych załączników mogą prowadzić do wezwań sądu i wydłużenia postępowania.

Adwokat może pomóc w szczególności w:

• przygotowaniu pozwu o rozwód,
• ustaleniu, czy wnosić o rozwód z winą czy bez orzekania o winie,
• sformułowaniu wniosków dotyczących alimentów, kontaktów i władzy rodzicielskiej,
• zgromadzeniu odpowiednich dowodów,
• reprezentacji przed sądem,
• negocjacjach z drugim małżonkiem.

W sprawach, w których strony chcą zakończyć małżeństwo możliwie spokojnie i sprawnie, profesjonalne przygotowanie dokumentów często ma kluczowe znaczenie.

Czy temat rozwodu przed urzędnikiem może powrócić?

Weto Prezydenta nie oznacza, że dyskusja o pozasądowych rozwodach została definitywnie zakończona. Możliwe jest przygotowanie nowego projektu albo powrót do prac nad podobnym rozwiązaniem w przyszłości.

Na ten moment osoby planujące rozwód powinny jednak opierać się na aktualnie obowiązujących przepisach. Obecnie jedyną drogą rozwiązania małżeństwa przez rozwód jest postępowanie przed sądem.

Podsumowanie

Weto Prezydenta wobec ustawy o szybkich rozwodach oznacza, że rozwód przed urzędem stanu cywilnego nie został wprowadzony do polskiego prawa. Małżonkowie nadal muszą kierować sprawę do sądu okręgowego.

Dane GUS pokazują, że rozwody są w Polsce zjawiskiem częstym w 2024 r. orzeczono ich 57,4 tys. Znaczna część spraw dotyczy małżeństw bezdzietnych, które potencjalnie mogłyby być objęte uproszczoną procedurą. Pomimo tego, po wecie Prezydenta nadal obowiązuje tradycyjny model sądowy.

Osoby rozważające rozwód powinny zadbać o właściwe przygotowanie pozwu oraz strategii procesowej. W wielu przypadkach odpowiednio poprowadzona sprawa pozwala ograniczyć stres, skrócić czas postępowania i uniknąć niepotrzebnej eskalacji konfliktu.